نقد و بررسی کتاب دن آرام
خواندن ادبیات کلاسیک، برای همه جذاب است. خواندن این کتابها علاوه بر روایت یک قصهی جذاب، منبع خوب و مناسبی برای مطالعهی تاریخ آن ملت هم هست. رمان دن آرام نوشته میخائیل شولوخف، یکی از بهترین نمونههای رمان کلاسیک است. روایت زندگی مردمان روستای کساکس است که درگیر رویدادهای مختلفی مانند جنگ جهانی اول و جنگ داخلی روسیه میشوند.
دن آرام؛ کتابی برای درک یک ملت
کتاب دن آرام (And Quiet Flows the Don) نوشتهی مخائیل شولوخف (Mikhail Sholokhov) یکی از شاهکارهای ادبی قرن بیستم است که داستان زندگی و مشکلات مردم دان کساکس (Don Cossacks) را در طول جنگ جهانی اول و انقلاب روسیه تصویر میکند. مردم دن کاساکس، گروهی از مردم روسیه بودهاند که در کنار رود دن زندگی میکردند. این گروه در زمان اتحاد جماهیر شوروی یک حکومت و جمهوری مستقل و دموکراتیک داستند. بر اساس تقسیمبندی جغرافیای امروزی، محل زندگی آنها جایی در کشور اوکراین بوده است.
این کتاب چهار جلدی در دستهی رمانهای حماسی قرار میگیرد. سه جلد اول این کتاب بین سالهای 1925 تا 1932 نوشته شدهاند و در زمان اتحاد جماهیر شوروی در مجلهی اکتیابر (Oktyabr) چاپ شدند، اما نگارش جلد چهارم این کتاب سال 1940 تمام شد.
نویسندهی این کتاب، میخائیل شولوخف سال 1965 برندهی جایزهی نوبل ادبیات شد. بزرگان ادبیات، رمان دن آرام را با رمان «جنایت و مکافات» اثر جاودان «لئو تلستوی» مقایسه میکنند. در رمان دن آرام مانند «جنایت و مکافات» تصویری حماسی از زندگی به سبک روسی را نشان میدهد. زندگی در روسیهای که که درگیر جنگ و خفقان سیاسی و نظامی است. آتش این جنگ فراتر از درون کتاب، ان را تحت تاثیر قرار داد. آرشیو شخصی شولوخف در طول جنگ جهانی دوم بمب باران شد و بر اثر این بمب باران سه جلد اول این کتاب سوخت و تنها جلد چهارم بود که در این سانحه سالم ماند.
شولوخف بعد از این حادثه از یکی از دوستانش به نام «واسیل کوداشف» درخواست کرد که از کتابهایش محافظت کند، اما کوداشف متاسفانه در جنگ جهانی اول کشته شد. بعد از این سانحه همسر کوداشف از متن کتاب دن آرام محافظت کرد. سالها بعد دولت روسیه گروهی را مسئول جستوجو برای نسخهی خطی کتاب دن آرام کرد؛ متن کتاب سال 1999 در موسسهی ادبیات جهانی آکادمی علوم روسیه پیدا شد. نسخهای که پیدا شد متعلق به دههی 1920 میلادی بود و بیشتر از ششصد صفحه دستنویس نویسنده، میخائیل شولوخف بود و حدود دویست صفحه از این نسخه به خط همسر شولوخف، ماریا بود. کتاب دن آرام و گروه تجسس برای این کتاب در سال 1941 برندهی جایزه استالین (Stalin Prize) شدند.
دن آرام یعنی چه؟
داستان در اواخر امپراطوری تزار در روسیه است و مکان رمان در کناره رود دان یا دن در روسیه رخ میدهد. به همین دلیل میخائیل شولوخف نام کتابش را دن آرام گذاشته است. چون شولوخف معتقد است که در طول روایت پر پیچ و خم داستان رودخانه دن همچنان آرام در جریان است.
میخائیل شولوخوف؛ خالق دن آرام
میخائیل شولوخف نویسنده اهل شوری است. او در سال 1905 به دنیا آمد و در شصت سالگی برندهی جایزهی نوبل ادبیات شد. دوران کودکی شولوخف همزمان با جنگ داخلی روسیه بود، به همین دلیل او تا دبیرستان بیشتر به تحصیل ادامه نداد. او در سال 1918 برای پیداکردن شغلی مناسب، مجبور شد پنج بار پیشهاش را تغییر دهد تا در نهایت نوشتههایش از سال 1323 در مطبوعات چاپ شد.
با آغاز جنگ جهانی دوم، 1939، میخائیل شولوخف به عنوان خبرنگار به جنگ رفت. او در میان جنگ، با قلم توانای خودش نوشتههایی را خلق کرد که نکات اخلاقی و انسانی مهمی را به خوانندگانش انتقال داده است. آثار شولوخف آنچنان مشهورند که آنها را «شاهکار قرن» و «معرف فرهنگ شکوهمند قرن بیست» نامیدهاند.
«سرنوشت یک انسان»، «زمین نوآباد» و دن آرام از مشهورترین آثار شولوخف هستند. او در سخنرانیاش هنگام دریافت جایزه نوبل میگوید:« همیشه وظیفهی خودم دانستهام که به عنوان یک نویسنده، در همه آثاری که نوشتهام و در آینده خواهم نوشت، ستایشگر زحمتکشان، مردم خلاق و ملت قهرمانی باشم که هرگز به هیچکس متعرض نشده است، بلکه همواره توانسته به شایستگی از دستآوردهای خویش دفاع کند و آزادی و افتخار میهنش را و نیز حق خلق آیندهاش را با دستان خویش پاس دارد. دوست دارم کتابهایم به مردم یاری دهند که قلبشان را پاکتر سازند و انسانهای بهتری باشند. دوست دارم عشق به همنوع و کوشش مشتاقانه برای ترقی و نیل به آرمانهای بشری را در آنها برانگیزم. اگر در این امر موفق شده باشم، از کرده خود خرسندم.»
نظر رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران درباره کتاب دن آرام
کتاب دن آرام نوشته میخائیل شولوخوف آنقدر در ادبیات جهان حائز اهمیت است که «آیت الله خامنهای»، رهبر معظم انقلاب اسلامی، درباره این کتاب میفرمایند :« دن آرام» یکی از بهترین رمان های دنیاست. البته جلد اولش بهتر است؛ جلدهای بعدی اش سطح رمان را متوسط می كند؛ كما اینكه كتاب بعدی اش، «زمین نوآباد»، هم كتاب خوبی نیست. این دن آرام را من قبل از انقلاب خواندم؛ «زمین نوآباد» را شاید بعدا خواندم.. به قدری در این كتاب تصویرگری فوق العاده است كه من این را در هیچ كتاب دیگری ندیدهام. دشــت های روســیه را كه تصویرمی كند، مثلا صد جا تصویر كرده، ولی صد جور بیان كرده است! این ها خیلی هنرمندانه و خیلی مهم است. ادبیات، این گونه ماندگار می شود. چرا منِ آخوند در یک كشور اسلامی، كتاب د ُن آرام را می خوانم؟ اگر جاذبه نداشته باشد، اگر این كتاب لایق خواندن نباشد، یک نفر مثل من نمی رود آن را بخواند.»
شولوخف به فارسی
کتابهای شولوخف به بیشتر از هفتاد زبان دنیا ترجمه شدهاند. بیشتر آثار شولوخف را «م.آ.بهآذین» به فارسی ترجمه کرده است. از کتاب دن آرام سه ترجمه به فارسی وجود دارد؛ «م.آ.بهآذین»، «احمد شاملو» و «منوچهر بیگدلی خمسه» سه مترجم نامی این اثر بزرگ هستند. از بین این سه ترجمه، ترجمه احمد شاملو از دن آرام به دلیل سبک خاص شاملو شهرت بیشتری دارد.
«محمود اعتمادزاده» مخلص به «م.آ.بهآذین» نویسنده، مترجم و فعال سیاسی معاصر ایرانی است. او فعالیت ادبی خودش را با انتشار داستانهای کوتاه خودش شروع کرد و بعد از آن با ترجمهی آثار بزرگانی مانند «شکسپیر»، «بالزاک»، «رومن رولان» و شولوخف شهرت خود را به دست آورد. او مدتی سردبیر هفتهنامهی «کتاب هفته» بود و بعد از آن به ریاست کانون نویسندگان ایران رسید.
«م.آ.بهآذین» در نویسندگی هم قلمی توانا و پربار داشت و کتابهای بسیار پرفروشی نوشته است. اولین کتابی که از «م.آ.بهآذین» منتشر شد، مجموعه داستانی به نام «پراکنده» است که در سال 1323 منتشر شد. «دختر رعیت»، «مهرهی مار» و «نامههایی به پسر» تعدادی از معروفترین آثار «م.آ.بهآذین» هستند.